Najważniejsze informacje:
- Końcówki „-ski” i „-cki” w nazwiskach nie zawsze świadczą o szlacheckim pochodzeniu.
- Rzetelne ustalenie pochodzenia wymaga analizy dokumentów rodzinnych, metryk oraz archiwów, a nie tylko obserwacji nazwiska.
- Wskazówki o szlachectwie można znaleźć w dawnych dokumentach, herbach i dopiskach takich jak „urodzony” (nobilis).
Mit nazwisk z końcówką „-ski” i „-cki”
Wiele osób uważa, że nazwiska zakończone na „-ski” lub „-cki” to niemal pewny znak szlacheckiego pochodzenia. Jednak, jak podkreśla profesor Monika Kresa z Uniwersytetu Warszawskiego, rzeczywistość jest znacznie bardziej skomplikowana. „Szlachta identyfikowała się w odniesieniu do tego, co posiadała. A posiadała ziemię” – tłumaczyła ekspertka w rozmowie z Trójką.
„Jeżeli szlachcic posiadał miejscowość, która nazywała się Dobra Wola, określano go mianem Dobrowolskiego. Dlatego utarło się, że nazwiska z cząstką „-ski” to nazwiska szlacheckie. W odniesieniu do wieków XIII, XIV, XV, a nawet początków XVI rzeczywiście tak było” – wyjaśniła profesor Monika Kresa w rozmowie z PAP.
Nie tylko szlachta. Ewolucja polskich nazwisk
Z czasem, wraz ze wzrostem liczby mieszkańców, nie każdy mógł nosić nazwisko szlacheckie. Powstawały więc nazwiska wywodzące się z przezwisk lub charakterystycznych cech danej osoby. „Nazwiska przezwiskowe, jak na przykład Baran, Głąb czy Dąb, to nazwiska niekoniecznie ładne i nobilitujące. Inne grupy społeczne zaczęły więc przerabiać swoje nazwiska za pomocą cząstki „-ski”. Na przykład, jeżeli ktoś wcześniej był określany mianem Barana, a nie chciał nim być, dorabiał sobie cząstkę „-ski” i był nazywany Baranowskim”.
Jak sprawdzić swoje pochodzenie? Czy nazwisko jest chłopskie czy szlacheckie?
Jeśli chcesz poznać historię swojej rodziny, nie wystarczy patrzeć na końcówki nazwisk. Kluczowe są dokładne badania genealogiczne i analiza dostępnych dokumentów. Warto przejrzeć dokumenty rodzinne, jak akty ślubu, urodzenia czy zgonu. Informacje o szlacheckim pochodzeniu mogą znajdować się również w dokumentach kościelnych: metrykach chrztów i ślubów.
Osoby z wyższych rodów mogą znaleźć obok nazwiska herb lub dopisek „urodzony” (łac. nobilis), który świadczy o przynależności do stanu szlacheckiego.
Autor: Natalia Zoń